KANSEI. POMIĘDZY WRAŻENIEM, A WYTWOREM.

kansei

Czy podejmując decyzje zakupu jakiegoś produktu ważne są uczucia, którymi się kierujemy? Jeżeli odpowiedź na tak postawione pytanie jest pozytywna to znaczy, że projektowanie produktów wymaga wiedzy o uczuciach i wrażeniach użytkownika. Konfrontacja pomiędzy subtelną i trudno uchwytną sferą uczuć i wrażeń, a racjonalnie uporządkowanym procesem produkcyjnym sprawia wrażenie przegranej walki. Jak sprawić by uczucia i wrażenia były tak samo istotne jak kalkulacja dotycząca blach potrzebnych do tłoczenia maski samochodu.

Artykuł przybliża metodę Kansei, której celem jest określenie elementów decydujących o wyborze i wywoływaniu określonych wrażeń i emocji przez produkty z danej branży.

W artykule omówiono metody Kansei i przedstawiono przykład metod badawczych, inspirowanych metodą Kansei, opracowanych w Zakładzie Badań Wizualnych i Interakcji ASP Katowice.

Kansei jest oparte na pomiarze emocji związanych z percepcją obserwowanego obiektu i nie tylko optymalizuje proces projektowania, ale również może być innym spojrzeniem na sposób odbioru gotowego wytworu.

Wykład wygłoszony na konferencji „Obraz i przestrzeń w komunikacji marketingowej. Oblicza. Perspektywy. Zarządzanie”, która odbyła się na Wydziale Zarządzania Politechniki Częstochowskiej w Częstochowie w dniu 19 listopada 2015 roku.

Słowa kluczowe: Kansei, wrażenia, emocje, proces projektowy, skala różnicowania semantycznego, zorientowanie na klienta

Streszczenie:

Czy podejmując decyzje zakupu jakiegoś produktu ważne są uczucia, którymi się kierujemy? Jeżeli odpowiedź na tak postawione pytanie jest pozytywna to znaczy, że projektowanie produktów wymaga wiedzy o uczuciach i wrażeniach użytkownika. Konfrontacja pomiędzy subtelną i trudno uchwytną sferą uczuć i wrażeń, a racjonalnie uporządkowanym procesem produkcyjnym sprawia wrażenie przegranej walki. Jak sprawić by uczucia i wrażenia były tak samo istotne jak kalkulacja dotycząca blach potrzebnych do tłoczenia maski samochodu.

Artykuł przybliża metodę Kansei, której celem jest określenie elementów decydujących o wyborze i wywoływaniu określonych wrażeń i emocji przez produkty z danej branży. W trakcie projektowania stosującego tą metodę kładzie się nacisk na analizę zachowania użytkowników, podczas postrzegania obrazów czy produktów. Stosunkowo łatwe są do określenia – w procesie powstawania nowego produktu – cechy techniczne i funkcjonalne. Natomiast określenie cech estetycznych czy emocjonalnych wymaga nowych metod zawierających eksperymenty uwzględniające rożne konteksty.

Kansei – japońskie słowo tłumaczone jako uczucie, emocje, wrażenie, odnosi się do niepowtarzalnej delikatności i subiektywności emocji. Metoda została opracowana przez Mitsuo Nagamachi w 1970 roku jako sposób optymalizacji procesu projektowania. Akcentuje szczególnie trzy obszary: (a) Obszar percepcji – nieświadoma ”intuicyjna” ocena obiektu, pozytywne i negatywne skojarzenia, rozpoznawanie wzorców, pamięć asocjacyjna, wspomnienia i doświadczenie, (b) Obszar behawioralny – ocena obiektu, świadoma i przewidywalna przyjemność użycia, (c) Obszar racjonalny – racjonalizacja.

W artykule omówiono metody Kansei i przedstawiono przykład metod badawczych, inspirowanych metodą Kansei, opracowanych w Zakładzie Badań Wizualnych i Interakcji ASP Katowice. Dotyczą one między innymi sposobów określania wymiernych cech obiektu odpowiedzialnych za powstanie pierwotnej oceny (omówiony zostanie projekt odnoszący się do relacji pomiędzy kształtem flakoników perfum, a zapachami jakie przechowują) czy znajdowanie relacji (wiarygodnej i mierzalnej) pomiędzy emocjami (nieuświadomione determinanty wyboru), a obserwowalnymi parametrami technicznymi produktu.

Kansei jest oparte na pomiarze emocji związanych z percepcją obserwowanego obiektu i nie tylko optymalizuje proces projektowania, ale również może być innym spojrzeniem na sposób odbioru gotowego wytworu.

Wstęp.

Rozwój produktów można podzielić na dwie grupy: te, których cechy są dokładnie określane przez producenta i te, których cechy określają konsumenci. Metoda Kansei Engineering pozwala na uchwycenie i analizę Kansei konsumenta.

Po raz pierwszy (1) termin „Kansei” pojawia się w literaturze w 1921 roku, ale jego upowszechnienie rozpoczęło się w roku 1984 za sprawą dwóch publikacji: „The Reform of Kansei” Kamei Hideo (1983) i „Goodbye mass – How to read Kansei age?” Fujioka Wakao (1984). Pojęcie „Kansei” oraz „Kansei Engineering” w społeczności projektantów zostało upowszechnione przez twórczość naukową i działalność projektową dr Mitsuo Nagamachi oraz Kenichi Yamamoto, prezesa Mazda Automotive Corporation. Pojęcie „Kansei Engineering” zostało zaprezentowane przez wspomnianych autorów w trakcie wykładu na amerykańskim Uniwersytecie Michgan w roku 1986.

Twórca tej metody dr Mitsuo Nagamachi, pracownik Instytutu Nauki na Uniwersytecie Kiusiu, od 1970 roku jest zaangażowany w jej rozwój zarówno w sferze teorii jak praktycznego stosowania w produkcji. Termin „Kansei” oznacza psychologiczne uczucie potrzeby w umyśle użytkownika. Przed zakupem danego produktu kupujący już „ma” w umyśle tą rzecz, ale zbudowaną z cech, o których marzy. Słowa „prosty”, „dobrze zrobiony”, „świetna linia nadwozia” czy „daje poczucie wolności” to słowa wyrażające Kansei, a rzecz zrobiona według tych oczekiwań to produkt odpowiadający wyobrażeniu kupującego. Kansei Engineering natomiast można tłumaczyć jako „inżynieria emocji”.

Metoda Kansei Engineering to proces składający się z dziesięciu kroków.

  • Rozpoczyna się od decyzji odnośnie strategii produktu wraz z określeniem celu.
  • Następnie są zbierane słowa Kansei związane z produktem (słowa są szukane we wszystkim dostępnych źródłach – www, materiały info, reklama, itp.), grupowanie i hierarchizacja.
  • Kolejnym krokiem jest budowa skali różnicowania semantycznego (SRS),
  • po tym należy zgromadzić próbki produktów
  • i określić kategorie każdej próbki (rozmiar, kolor, styl, funkcja, materiał itp.).

Po pięciu krokach następuję kolejne pięć już z udziałem użytkowników,

  • którzy oceniają każdą próbkę produktu w pięciostopniowej skali różnicowania semantycznego SRS.
  • Następnie dane z SRS są poddawane wieloczynnikowej analizie metodą regresji, kwantyfikacji czy też przy użyciu teorii zbiorów przybliżonych.
  • Kolejnym krokiem jest interpretacja danych w odniesieniu do wcześniej określonych kategorii próbek produktów.
  • Przedostatnim krokiem jest przygotowanie założeń projektowych na podstawie przeanalizowanych danych z poprzedniego kroku.
  • Proces kończy konfrontacja szkicu wykonanego przez projektanta z Kansei użytkownika.

Nagamachi opracował wiele produktów według metody Kansei Engineering. Sam wspomina między innymi o modyfikacji produkowanych w Japonii lodówek dwudrzwiowych. W dziale rozwoju jednej z fabryk sprzętu AGD powołano zespół projektowy, którego zadaniem było przeprojektowanie lodówki. Analiza zachowania użytkowniczek, rejestrowana na wideo, doprowadziła do określenia głównego problemu eksploatacji sprzętu – umieszczenie w dolnej części lodówki półki na warzywa powodowało trzy krotnie częstsze jej używanie niż pozostałe półki (skutek – nadmierne obciążenie pleców osób badanych). Zespół kierowany przez Nagamachiego zaproponował zmianę pozycji półek. Zamrażarkę umieszczono na dole lodówki, a półki do warzyw w górnej części, tak by wyjmowanie produktów odbywało się w pozycji wyprostowanej. To rozwiązanie zmieniło styl produkowanych w Japonii lodówek dwudrzwiowych.

Warto wspomnieć o pracy Nagamachiego dla kosmetycznej firmy Milbon. Opracowując nowy produkt szamponu leczniczego utworzono zespół w skład, którego od samego początku włączono wszystkich menedżerów. Wykonano badania w wybranych salonach kosmetycznych oraz przeprowadzono wywiady z dużą grupą kobiet odnośnie pielęgnacji włosów i problemów z tym związanych. W trakcie wywiadów dużo kobiet zgłaszało potrzebę posiadania zestawu w skład, którego wchodziłyby również perfumy. Dane z analizy Kansei pozwoliły na przygotowanie próbek sześciuset różnych materiałów badawczych, które testowano na manekinie z użyciem ludzkich włosów. Ten proces zawęził liczbę próbek do dwudziestu, testowanych na prawdziwych włosach. Kolejnym etapem pracy zespołu było określenie rodzaju pojemnika i opakowania. Przygotowano zestaw sześćdziesięciu dwóch różnych pojemników i opakowań i stosując pięciopunktową skalę SRS określono ostateczny rezultat. Firma wyprodukowała zestaw złożony z szamponu i perfum w podobnych opakowaniach. Również firmy takie jak Mazda (samochód Mazda Mx 5), Sharp (elektronika), Wacoal (tekstylia), Milbon (kosmetyki) czy Nestle (żywność), zaprojektowały udane produkty dzięki tej metodzie. Kansei Engineering stosowany w projektowaniu przemysłowym jest wspomagany przez program komputerowy ułatwiający pracę projektanta.

Od początku narodzin Kansei Engineering jako nowej metody badawczej i projektowej, Nagamachi i jego zespół jest zaangażowany w rozwój nowych technologii stosowanych od przemysłu samochodowego, elektronikę, sprzęty AGD po opakowania. Miarą znaczenia jakie Japonia przyznaje Kansei Engineering jest fakt uruchomiania w roku 2007 – przez japońskie Ministerstw Gospodarki, Handlu i Przemysłu – programu tworzenia innowacji przy użyciu Kansei. Uniwersytet Tsukuba na wyspie Honsiu prowadzi studia Kansei badające wpływ emocji i uczuć na ludzkie doświadczenie i zachowania. Związki Kansei z przemysłem są znaczące szczególnie w Japonii i Korei. Dużo słabiej Kansei jest przyjmowane w pozostałych częściach świata. Powodem tego jest, według japońskich badaczy Kansei (np. A. Harada), fakt głębokiego powiązania Kansei z kulturą japońską.

Kansei Engineering.

Projektanci określający kształt nowego produktu układają listę potrzeb i życzeń docelowego użytkownika uwzględniając nie tylko techniczne i funkcjonalne jego cechy, ale również estetyczne czy emocjonalne. Projektowanie biorące pod uwagę metody Kansei Engineering skupia się na analizie zachowania użytkowników (również osobiste uwarunkowania czy kulturowe podstawy), podczas postrzegania obrazów czy produktów. Przedmioty mogą być obserwowane w izolacji lub z uwzględnieniem otoczenia w jakim występują, mogą być dotykane, słuchane czy smakowane. Termin „Kansei” związany z kulturą japońską, tłumaczony na język angielski jako „sensitivity, sensitiveness, sense” przekazuje bardziej jego ideę niż dokładne znaczenie słowa „Kansei”, które odnosi się do emocjonalnego sposobu odbierania wszelkiego rodzaju bodźców informacyjnych. To znaczenie wydaje się być podobne do angielskiej idei „experience design”. „Kansei” funkcjonuje obok pojęcia „Chisei”, odnoszącego się do wiedzy i rozumowego poznania świata. Łączy je wspólne źródło – są wywołane przez bodźce zmysłowe odwzorowane z obu perspektyw. „Kansei” buduje przywiązanie, uczucia i emocje, które z kolei prowadzą do twórczych zdolności; „Chisei” to rozumowanie oparte na logice, zdolności pojmowania i zrozumieniu, które następnie stają się wiedzą.

Ilustracja 1. Efekt Kansei i Chisei-01

 

Ilustracja 1. Efekt Kansei i Chisei.

Źródło: własne.

Proces Kansei łączy w sobie działania związane z emocjami, wrażliwością, uczuciami, doświadczeniem i intuicją oraz oddziaływaniem między nimi. Narzędziami Kansei są wszystkie zmysły (wzrok, słuch, zapach, dotyk, równowaga, rozpoznawanie itp.) i prawdopodobnie inne czynniki wewnętrzne (osobowość, nastrój, doświadczenie itp.). Wynik Kansei jest rezultatem procesu Kansei czyli wspomnianych działań i ich interakcji i ma charakter psychologiczny. Można powiedzieć, że wynik Kansei „postrzega” środowisko jakościowo i jest syntezą jakości zmysłowych.

Proces Kansei należy do wysokich funkcji mózgu, których nie można mierzyć bezpośrednio. Możliwy jest pomiar pośredni aktywności zmysłowej (tętno, elektromiografia, elektroencefalografia, funkcjonalny rezonans magnetyczny), analiza reakcji behawioralnych (analiza zachowań badanych, analiza mimiki twarzy i gestów ciała) oraz badania psychologiczne (wywiady, testy osobowości, test różnicowania semantycznego, itp.).

Kansei w działaniu.

Elementy metodologii Kansei Engineering zostały wprowadzone do programu naukowego oraz działań dydaktycznych realizowanych w ramach Zakładu Badań Wizualnych i Interakcji ASP Katowice (2). Doświadczenie wyniesione ze współpracy z Instytutem Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN w Gliwicach, przy projekcie, którego celem było wykonanie interfejsu użytkownika opartego na naturalnych dla ludzi gestach do eksploracji wirtualnych przestrzeni 3D (link) (3) pozwoliło na wprowadzenie elementów metodologii Kansei Engineering do stworzenia idei pola semantycznego gestu i koncepcji hierarchizacji znaczeń gestu w obrębie tego pola (4) i ułatwiło szersze stosowanie tej drogi w procesie dydaktycznym.

Kształty i zapachy.

Celem każdego badania jest odpowiedź na wcześniej postawione pytania wynikające z przeprowadzonych obserwacji. Jak określić emocje powstałe w trakcie kontaktu z poznawaną rzeczą? Jakie czynniki decydują o zakupie danego produktu? Jaki jest związek zapachu perfum z kształtem flakonika, który je zawiera? Jaka relacja łączy wrażenia z postrzeganych kształtów opakowań perfum z zapachem? Znalezienie odpowiedzi na te pytania mieści się w obszarze badań nad relacjami wrażeń odnośnie kształtów i wrażeń związanych z zapachem i było celem ćwiczeń przeprowadzonych w ramach zajęć studenckich (5) w ZBWiI ASP Katowice (link). Postępowanie uwzględniające metodologię Kansei pozwala na określenie wpływu wymiernych cech rzeczy na powstanie pierwotnej oceny oraz analizuje sferę emocji związanej z decyzjami użytkownika.

 

Ilustracja 2. Schemat zależności wrażeń i cech-01

Ilustracja 2. Schemat przedstawia współzależności pomiędzy cechami a wrażeniami .

Źródło: własne.

Badanie było podzielone na zależne od siebie dwie części. Pierwszy etap dotyczący wrażeń związanych z kształtami był podstawą do przeprowadzenia etapu drugiego, czyli wrażeń i kształtów związanych z zapachem. Wyniki obu badań zostały porównane i określono wzajemne korelacje pomiędzy nimi. Badanie miało charakter podstawowy i skupiało się na odnalezieniu zależności pomiędzy wymiernymi cechami kształtu, a wrażeniami związanymi z ich postrzeganiem (Nie badano kształtów konkretnych flakoników perfum).

.

Kształt i wrażenie.

Postrzeganie kształtu ma charakter całościowy. W celu wydobycia struktury kształtu i relacji między elementami składowymi ograniczono liczbę figur składowych do trzech: koła, kwadratu i trójkąta. Zastosowanie tabeli morfologicznej pozwoliło na utworzenie kształtów złożonych z tych figur. Tabela morfologiczna zawiera kształty złożone z sześciu figur (trzy podstawowe w dwóch wymiarach) i obejmuje wszystkie możliwe połączenia. Budowę kształtów regulują zasady: figury są styczne w punkcie albo krawędzi lub zachodzą w połowie przekątnej albo średnicy, są ułożone w poziomie, pionie oraz dwóch skosach. Na ilustracji 3 pokazano tabelę morfologiczną z przykładem połączenia dwóch kół. Do badania wybrano pewną liczbę kształtów złożonych.

Ilustracja 3. Tabela morfologiczna kształtów podstawowych-01

Ilustracja 3. Tabela morfologiczna kształtów podstawowych.

Źródło: archiwum ZBWiI ASP Katowice.

Badani określali słowem wrażenia związane z widzianym kształtem i zapisywali je na kartach badania (Wybranym dwudziestu osobom prezentowano wydrukowane na kartach kształty /116 kart o wymiarach 10 x 10 cm/). Zebrane wyniki to lista określeń, które pogrupowano ze względu na podobieństwo znaczeniowe oraz częstotliwość występowania (6). Określenie pola semantycznego dokonuje się w trzy stopniowym procesie.

 

Ilustracja 4. Zebrane wyniki Kansei i grupowanie znaczeń dla jednego z kształtów-01

Ilustracja 4. Zebrane wyniki Kansei i grupowanie znaczeń dla jednego z kształtów.

Źródło: archiwum ZBWiI ASP Katowice.

Słowa pierwszego etapu grupowania to Kansei I. W przytoczonym przykładzie na ilustracji 4, słów odnoszących się do kierunku było osiem, z poziomem cztery itd. Do drugiego etapu – Kansei II – przechodzą słowa o największej liczbie wystąpień. I do trzeciego – ogólne słowa Kansei – jedno słowo to synteza słów o największej liczbie takich samych znaczeń. Ilustracja 4 pokazuje ten proces odnośnie wybranego kształtu.

Podsumowanie wszystkich wyników pokazuje rozkład (ilustracja 5), w którym najwięcej słów pierwszego stopnia związanych jest z kierunkiem. Podobnie słowo „ruch” powtarza się cztery razy. Związek między elementami kształtu kojarzy się z akcją lub zdarzeniem. Pojawiały się określenia związane z człowiekiem, zwierzętami czy przedmiotami. Połączenia kształtów okrągłych kojarzyły się z atrybutami żeńskimi, wywoływały odczucia miłe i przyjazne, jak: dziewczynka, panienka, lody, kobieta w ciąży, pocałunek, itp. Kształty kwadratowe i trójkątne kojarzone były z mężczyzną i światem, który go otacza – narzędzia, dom (budowlaniec), gadżet, ciężki, itp. Ten podział dotyczył również połączeń innych kształtów. Gdy okrąg był dominującym większym elementem, a kwadrat mniejszy – kształt nadal był kojarzony z kobietą i miłymi rzeczami. Podobnie w sytuacji odwrotnej, kiedy to kwadrat jest większy, a koło mniejsze. Czasem kształty okrągłe ustawione po ukosie nie kojarzyły się z czymś miłym, jak w przypadku słowa „lęk”. Kształty złożone z figur stykających się punktem i ustawionych po skosie często kojarzyły się negatywnie, jak w przypadku słowa „atak”. Duża ilość wśród wszystkich określeń to rzeczowniki. Dużo mniej było przymiotników i niewiele czasowników. Poniżej znajduje się zestawienie słów pierwszego stopnia. Hierarchia grup od 1 do 5 jest ułożona według częstotliwości występowania określeń.

 

Ilustracja 5 Tabela podsumowująca wszystkie zebrane wyniki-01

Ilustracja 5 Tabela podsumowująca wszystkie zebrane wyniki.

Źródło: archiwum ZBWiI ASP Katowice.

Zapach i wrażenie.

Pierwszy etap badań dotyczył wrażeń związanych z postrzeganym kształtem. W drugim etapie badano relacje zapachów z postrzeganymi kształtami oraz wrażeniami. Zapachy oprócz podziału na kobiece, męskie czy obupłciowe może występować w różnych gamach od lekkich, wiosennych, słodkich kwiatowych po mocne aldehydowe. Specjaliści dzielą zapachy na grupy: (a) cytrusowe – energetyzujące; (b) morskie – odświeżające; (c) uspokajające, antystresowe – lekkie, przyjemne; (d) zielone, romantyczne, wiosenne; (e) kwiatowe – romantyczne, słodkie; (f) drzewne, skórzane – zmysłowe, ciepłe; (g) orientalne – zmysłowe, mocne (intensywne); (h) aldehydowe – silne, zdecydowane; (i) owocowe – słodkie, dziewczęce.

Upraszczając otrzymujemy siedem grup zapachów:

  • energetyzujące
  • odświeżające
  • lekkie, przyjemne
  • romantyczne, wiosenne
  • słodkie, dziewczęce
  • zmysłowe, ciepłe
  • silne, zdecydowane

W drugim etapie chodzi o to jakim kształtom przypisywany jest zapach i jakie wrażenia wywołuje. Badani mieli: (1) Nazwać wrażenie związane z doznawanym zapachem perfum i wybrać jego określenie z przedstawionej listy słów (wszystkie słowa Kansei I z pierwszego etapu badania); (2) Wskazać kształt powiązanego z zapachem poprzez wybranie go z zestawu kształtów (kształty prezentowane w pierwszym etapie badania). Badany mógł przypisać zapachowi tylko jeden kształt i jedno określenie wrażenia. Wyniki badań pokazują listy określeń i kształtów wybieranych przez osoby badane dla każdego prezentowanego zapachu (Ilustracja 6). Na podstawie zgromadzonych danych określone jest słowo, znaczenie dominujące spośród całej grupy. Kryterium jest podobieństwo znaczeń i częstotliwość ich występowania. W kształtach określa się główną tendencję wyboru również na podstawie częstotliwości występowania.

 

Ilustracja 6. Wynik drugiego etapu dla jednej kategorii zapachu-01

Ilustracja 6. Wynik drugiego etapu dla jednej kategorii zapachu.

Źródło: archiwum ZBWiI ASP Katowice.

Analiza wyników badań (ilustracja 7) pokazuje, że zdecydowana większość badanych osób miała bardzo podobne wrażenia o danym zapachu zarówno w określaniu kształtów, jak i wrażeń. Zapachy zmysłowe i ciepłe zdecydowanie kojarzyły się z kobiecością i kształtami związanymi z kobietą (kształty kojarzono z sylwetkami kobiet, elementami kobiecego uczesania, częściami ciała). Przyjemne i lekkie zapachy, kojarzono z okrągłymi kształtami, lekkimi optycznie, a słowa wybierane związane były z lekkością i przyjemnością. Słodkie zapachy wiążą się z różnymi kształtami. Połączenie koła i kwadratu sugerowało wiosnę i kobiecość. Silne i zdecydowane zapachy dawały negatywne wrażenia, kojarzone z przemocą (kształty ciężkie, ostre, toporne, oparte na połączeniu kwadratów i trójkątów). Odświeżające zapachy zdecydowanie utożsamiano z aktywnością, więc złożenia figur w większości występują po ukosie, sugerując ruch. Podobne wrażenie odnoszono z zapachami energetyzującymi, które wiązano z ruchem (figury są połączone w jednym punkcie).

 

Ilustracja 7. Tabela podsumowująca wyniki badań-01

Ilustracja 7. Tabela podsumowująca wyniki badań.

Źródło: archiwum ZBWiI ASP Katowice.

Jak określić to coś?

Jednym z istotnych elementów w procesie kupowania produktów jest moment, w których dokonuje się ich wybór. Bardzo często ma to miejsce nie w stosunku do istniejących rzeczywistych przedmiotów, lecz ich fotografii czy ilustracji na stronie www. Przykładem takiej sytuacji jest wybór w ofercie operatora telefonicznego czy zakup butów w sklepie internetowym i wiele innych. Producenci, którzy poprzez te strony, oferują produkty przykładają dużą wagę do tego, by fotografia produktu była pokazana z różnych punktów fotografowania, we właściwym oświetleniu, często stosuje się również mechanizm powiększania fragmentów przedmiotów (nie rzadko powiększenie jest w skali 1 do 1) i w dużej części przypadków eliminuje się oryginale fotograficzne tło i zastępuje neutralnym białym tłem strony. Zabiegi te służą jak najlepszemu pokazaniu produktu, umożliwiając w ten sposób, ocenę wszystkich istotnych cech. To jednak nie zmienia faktu, że mamy do czynienia z płaskim dwuwymiarowym obrazem. Stosowanie metody Kansei pozwala na odsłonięcie tego procesu i umożliwia jego rozumienie.

Kansei to rodzaj specyficznego oddziaływania w pewnym kontekście otoczenia. Spacer po lesie w pierwsze dni wiosny przywołuje Kansei takie jak; pięknie, ładnie, zdumiewające czy zachwycające itp. To jednak tylko niewielki fragment całego doświadczenia. Można czuć się zadowolonym, że zima się skończyła, a drzewa ponownie puszczają liście. Można też czuć radość z tej chwili i patrzeć z nadzieją w przyszłość. To wszystko może zakończyć się nieokreślonym poczuciem szczęścia. Rozumienie tej „złożoności sytuacji” umożliwia hierarchiczność myślenia i wzajemna zależność pomiędzy stopniami Kansei. Niektórzy badacze podkreślają, że bez właściwie odwzorowanej struktury Kansei bardzo trudno jest zrozumieć nieuświadomione procesy. Początkowe proste Kansei tworzą większe Kansei, a te z kolei są tworzywem dla ogólnych słów Kansei. Pierwszy stopień Kansei jest zbiorem wielu słów, określających ulotne wrażenia, które pojawiają się spontanicznie i które są budulcem dla wyższego stopnia. Ten z kolei podsumowuje się w jednym lub kilku ogólnych słowach Kansei.

Kansei to coś w rodzaju struktury umysłowej, zrozumienie której nie jest łatwe i wymaga doświadczenia oraz dużej zdolności odczytywania stanów psychicznych innych ludzi. Ilościowe metody ułatwiające zrozumienie tej struktury muszą być dostatecznie dokładne i precyzyjne. Analiza zachowań badanych, hierarchizacja słów Kansei, testy różnicowania semantycznego, poszukiwanie pola semantycznego, analiza mimiki twarzy i gestów ciała, wywiady czy testy psychologiczne to narzędzia służące odkryciu powiązań pomiędzy wrażeniami, a fizycznymi cechami poznawanego przedmiotu. Są wystarczające, by pokazać odcienie Kansei, ale nie oddają całości tego doświadczenia. Metoda wielokrotnych sprzężeń zwrotnych ułatwia nie tylko bieżącą korektę przekształcanych informacji, ale również ma wpływ na ostateczny rezultat już w trakcie procesu projektowego.

Począwszy od lat siedemdziesiątych XX wieku, gdy zaczęto stosować Kansei Engineering, zmieniło się życie ludzi, którzy chcą obecnie mieć produkty odpowiadające swoim potrzebom i wymaganiom. Oczekują nie tylko produktów wysokiej jakości, lecz takich, które odpowiadają ich hierarchii wartości. Wszyscy ludzie, od dzieci po osoby starsze, pragną poprawy jakości swojego życia. Nagamachi przekonuje, że konsekwentne wprowadzanie w proces projektowania i produkcji metodologii Kansei jest odpowiedzią na te pragnienia.

Przypisy

(1) Informacja pochodzi z tekstu „ON KANSEI AND KANSEI DESIGN. A DESCRIPTION OF JAPANESE DESIGN APPROACH” autorów Pierra Levy, SeungHee Lee i Toshimasa Yamanaka wygłoszonym na konferencji International Association of Societies of Design Reserch, która odbyła się w 2007 roku na Politechnice w Hongkongu. Celem tej prezentacji było zaproponowanie, społeczności naukowej świata, kompleksowego i użytecznego opisu sposobu stosowania Kansei w japońskich rozwiązaniach projektowych.

(2) Zakład Badań Wizualnych i Interakcji, którym kieruję, jest jednostką Wydziału Projektowego Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. Powstał, w roku 2009, z inicjatywy piszącego te słowa, w wyniku przekształcenia działającej wcześniej Pracowni Badań Wizualnych, w czasie reorganizacji struktury uczelni. W ramach Zakładu prowadzone są̨ badania w następujących obszarach tematycznych: (1) Percepcja – badanie hierarchii czytelności elementów płaskich komunikatów wizualnych (opakowań, okładek, znaków, kierunkowskazów), badanie czytelności typografii (kroje pisma, cechy typograficzne).; (2) Semantyka – badania semantyczna dotyczące znaczenia (znaków, kształtów, krojów pisma) oraz dotyczące grupowania pojęć́ (architektury informacji); (3) Interakcja – badania użyteczności interaktywnych obiektów (stron www, interfejsów programów, aplikacji) i badania interakcji (zachowań́ użytkowników).

(3) Moim zadaniem było opracowanie metod służących do określania znaczeń gestów w komunikacji pomiędzy człowiekiem, a komputerem ze szczególnym uwzględnieniem interakcji dwustronnej. Podstawą opracowania metod określania znaczeń gestów była koncepcja pola semantycznego gestu – rozumianego jako zbiór znaczeń przypisywanych danemu gestowi. Więcej na ten temat: https://projektgesty.wordpress.com/2009/05/31/14-gesty-akwizycja-czy-znacznie/

(4) Im większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia danego znaczenia przypisywanego określonemu gestowi, tym wyżej w hierarchii wszystkich przypisywanych temu gestowi znaczeń, znajduje się to znacznie. Najwyżej stojące w hierarchii znacznie może być uznane za najbardziej naturalne znaczenie przypisane temu gestowi.

(5) Omówione rezultaty ćwiczeń zostały przygotowane przez Joannę Jaroszyńską studentkę 4 roku kierunku wzornictwo w trakcie zajęć Badania wizualne w roku 2010-11.

(6) Najbardziej powszechnym sposobem pomiaru Kansei jest pomiar poprzez zastosowanie słów, które są zbierane z wszystkich możliwych źródeł, gdzie słowa są stosowane do opisu danej dziedziny. Zebrane słowa uporządkowane są w strukturę określającą pole semantyczne badanego obiektu.

Literatura

  1. Nagamachi M. Perspectives and new trend of Kansei/Affective Engineering Lund University, Campus Helsingbourg.
  2. Lévy P., SeungHee Lee and Toshimasa Yamanaka ON KANSEI AND KANSEI DESIGN A DESCRIPTION OF JAPANESE DESIGN APPROACH University of Tsukuba, Japan, 2007
  3. Levy P, Beyond Kansei Engineering: The Emancipation of Kansei Design, Department of Industrial Design, Eindhoven University of Technology, Eindhoven, The Netherlands.
  4. Mościbrodzki W. Kansei – metoda tworzenia wartości produktu. Wydawnictwo PJWSTK, Warszawa2008
  5. Müller J. Japońska wrażliwość dla Mazdy i Nestlé. http://www.marketing-news.pl/article.php?art=1666
  6. Schütte S. Engineering Emotional Values in Product Design. Department of Mechanical Engineering Linköping
  7. Schütte S. Kansei Engineering in Development. Department of Mechanical Engineering, Linköping, Sweden 2005
Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s